SAKARYA İLİNİN TARİHÇESİ:

           İle adını veren ırmak Frigler döneminde 'Sangari' adını taşımaktaydı. Bu ad, Helenistik çağda 'Sangarios' biçimine dönüştü. Uzun yıllar bu şekilde kullanıldı. Ayrıca eski Yunanlıların Sakarya ırmağına 'Saldırgan' anlamına gelen 'Zakharıon' adını verdikleri de bilinmektedir. Bu ad daha sonraki yıllarda dönüşüme uğrayarak 'Sakarya' biçimini almıştır. Kentin ilk olarak 14. yüzyılın başlarında Orhan Gazi'nin komutanlarından Konur Alp tarafından 'Tığcılar' adıyla kurulduğu bilinmektedir. Tığcıları içine alan toprak parçası, Sakarya ırmağının iki kolu arasında sıkışmış bir ada görünümünde olduğundan, daha sonraki yıllarda bu yerler ADA adıyla anılır olmuş, giderek bir alışveriş merkezi özelliği kazanmaya başlayan yerleşim merkezi, Ada karyesi ve 'Adapazarı' adını almıştır. Padişah II. Mahmut zamanında (1837) Adapazarı Kaza haline gelmiştir. 19. asrin sonlarına doğru İzmit Sancağı'nın kazası olmuş, 22 Haziran 1954 tarihinde, 6419 sayılı Kanunla İl haline gelmiş ve 'SAKARYA' adını almıştır.

            Adapazarı'nın Kurtuluş Savaşı'nda önemli bir yeri vardır. Ali Fuat Cebesoy, Sırrı Bey, Hasan Cavit Bey, Çerkez Sait Bey, Koçzade Mahmut Bey, Metozade Hüseyin Efendi, Abdurrahman Bey, Cevat Bey, Kaymakam Tahir Bey, İbsiz Recep, Kazım Kaptan, Halit Molla gibi birçok kahramanımız Kuva-i Milliye hareketine sağladıkları yardım ve destekle milli mücadelenin şerefli sahifelerinde yer almışlardır.

            SAKARYA İLİNİN COĞRAFYASI:

          Marmara Bölgesinin Kuzeydoğu bölümünde yer alan Sakarya; 29, 57, 53 doğu meridyenleri ve 40,17,41, 13 kuzey paralelleri arasında yer almıştır.
           İle bağlı 13 İlçe mevcuttur. Bu ilçeler Adapazarı (Merkez ilçe), Akyazı, Geyve, Hendek,Karasu,Kaynarca,Kocaali, Sapanca, Pamukova,Taraklı, Söğütlü, Ferizli ve Karapürçek'dir.
Kendi adı ile anılan ovanın güneybatı kenarında kurulmuş olup, tarihi İstanbul - Anadolu yolunun Sakarya Irmağı'nı aştığı noktada bir köprübaşı ve kavşak noktası konumuna sahiptir.
           İl topraklarının şekli güneyden kuzeye doğru bir dikdörtgene benzemekte olup, doğudan Bolu'nun; Göynük, Mudurnu, Düzce ve Akçakoca, güneyden Bilecik'in Gölpazarı ve Osmaneli, batıdan ise Kocaeli'nin Kandıra, Merkez ve Gölcük ilçeleri ve kuzeyden ise Karadeniz ile çevrilidir.
Sakarya İlinin yüzey şekilleri sade bir özellik gösterir.
            Bunları üç bölümde incelemek mümkündür.
            a - Kuzeydeki tepelik alan,
            b - Ortada Adapazarı Ovası veya Akova diye anılan düzlük,
            c - Güneydeki engebeli topraklar.

            SAKARYA İLİNİN JEOLOJİK YAPISI:

          İl alanı güneyden kuzeye doğru uzanarak Kocaeli yarı ovalarının doğusunda Karadeniz'e açılır. İl alanı deniz seviyesinden 31 metre yüksekliktedir. Yerleşim zamanı 3. Zamanın sonları ile 4. zamanın başlarında oluşmuştur. Bu jeolojik zamanda ortaya çıkan kıvrılma ve kırılma hareketleri nedeniyle Trakya'nın güneye, Kocaeli yarımadasının kuzeye doğru farklı yönlerde çarpılmasına sebep olmuştur. Çarpılmanın etkisi Sakarya İli'nde daha güçlü olmuş ve il alanı Karadeniz'e doğru eğim kazanmıştır. Sakarya Irmağı'nın İç Batı Anadolu Platolarından taşıdığı maddeler il alanında yığılarak alüvyon ve kalüvyon ovalar oluşmuştur.
         Yüzey şekillerinin başlıca öğesini "Adapazarı Ovası " oluşturur. Daire biçimli olan ova, doğuya ve güneydoğuya doğru bir körfez gibi sokulur. Batıya doğru Sapanca Gölü'nü içine alan ve İzmit Körfezi'nin doğusundaki ova ile birleşen oluk biçimindeki bir çukurda uzanır. Güneydoğu yönünde ise, Samanlı Dağları'nın dik yamaçlarına dayanır.

         Sakarya Irmağı, Geyve Boğazının aracılığı ile bu dağlar arasından ovaya çıkar. İlde platolar önemli bir yer tutar. Dağlar ilin güney yarısında yoğunlaşır. Kalan kesimler büyüklü küçüklü taban toraklarla kaplıdır. Kuzey Anadolu sistemine bağlı dağlar, il alanına yakın kesimlerde alçak platolara dönüşerek doğu - batı yönünde uzanır. İlin orta ve batı kesimleri Kocaeli Platosunun uzantısı durumundadır. Yer yer görülen düşük yükseltili tepeler dışında genellikle alçak ve düz yapıdadır.

       SAKARYA İLİNİN DAĞLARI,NEHİRLERİ,OVALARI,YAYLALARI VE GÖLLERİ:

          İl topraklarının %33,6' si dağlarla kaplıdır. Sakarya İli'nin en yüksek ve sarp kesimleri güneydedir. Kuzey Anadolu sistemine bağlı dağlar İl alanına yakın kesimlerde alçak platolara dönüşür. Başlıcaları şehrin güneyinde Erenler Tepesi (75m) Alibey Tepesi (112m), güneydoğusunda Hira Dağı ve Serdivan Tepesi, Akova'nın güneyinde Karadağ, Keremali dağları'dır. Sakarya'nın en yüksek noktası ise Keremali Dağı üzerinde bulunan Dikmen Tepesi (1.720m) dır. Akova'nın doğusunda Çam dağı (880m), batısında ise Kocaeli Yaylası vardır.

          İlin en önemli akarsuyu Sakarya Nehridir. Nehrin kollarıyla birlikte toplam uzunluğu 824 km'dir. 159,5 km'lik kısmı Sakarya İli sınırları içindedir. İlin diğer akarsuları: Mudurnu Çayı, Dinsiz Çayı, Darı çayırı Deresi, Maden Deresi, Melen Deresi, Karaçay Deresi, Akçay Deresi, Yırtmaç Deresi ve Değirmendere'dir.
             Bu akarsu bolluğu içinde çok zengin ovalar yer almaktadır. Başta Akova denilen Adapazarı Ovası, Söğütlü Ovası, Geyve Ovası ve Pamukova mevcuttur. Akova Marmara bölgesi ile Karadeniz bölgeleri arasında bir geçiş alanıdır. Ovaların en büyük özelliği sulanabilir ve bol yağış almasıdır.
           Sakarya İli göller bakımından Türkiye'nin en zengin göllerinin bulunduğu bölgelerden birisidir. Göller genellikle içme suyu kaynağı olup, tarım alanı sulamacılığında da kullanılmaktadır.
             Başlıca göllerimiz: Sapanca Gölü, Poyrazlar Gölü, Taş Kısığı Gölü, Acarlar Gölü, Küçük Akgöl ve Büyük Akgöl' dür.

            SAKARYA İLİNİN BİTKİ ÖRTÜSÜ:

            Sakarya İli doğal bitki örtüsü yönünden çok zengindir. Kuzey Anadolu kıyı dağlarının uzantısı olan dağlar gür ormanlarla kaplıdır. Hemen her yerde kayın ağacı başta olmak üzere gürgen, kavak, kestane, ıhlamur, çınar, akça ağaç, ve meşe başlıca ağaç türlerini oluşturur. 700 metre yükselti kuşağından sonra iğne yapraklı ağaçlarda yer almaya başlar. Adapazarı'nın doğusunda bol miktarda dişbudak ormanlarına rastlanır. Karasu İlçesinin batısında Acarlar Gölü çevresinde de dişbudak ormanları vardır. Ovalık kesimlerde Aşağı Sakarya Vadisi çevresinde bitki örtüsü zayıftır.

              SAKARYA İLİNİN İKLİMİ:

            Sakarya İli iklim özellikleri açısından Marmara ve Karadeniz Bölgesi iklim özelliklerini taşımaktadır. İl yağışlı ve rutubetli bir havaya ve ılıman bir iklime sahiptir. Kışlar bol yağışlı ve ılık yazlar ise sıcaktır. Rüzgarlar genelde kuzeydoğudan poyraz, kuzeybatıdan da karayel olarak eser. Zaman zaman güneyden esen lodos özellikle Adapazarı ovasında sıcaklığın artmasına yol açmaktadır. Meteorolojik gözlemlere bakıldığında İlimiz bol yağış alan ve nem oranı yüksek bir yapıya sahiptir.

             SAKARYA İLİNİN KÜLTÜREL YAPISI:

            Sakarya İli çok farklı bölgelerden göç almış ve gelenlerin yerli halkla kaynaşması sonucu zengin bir kültürel tablo ortaya çıkmıştır. İl, Balkanlar'dan, Kafkasya'dan, Orta Asya'dan ve başka bölgelerden gelen insanlarla; ziraatla uğraşan yerli halk (manavlar) ve göçebe yaşayan Türkmenlerden oluşmuş bir nüfus yapısına sahiptir. İlimize göçler 19. yüzyılın ortalarında Kirim Savaşı, daha sonrada 93 Harbi Balkan Savaşı ve 1. Dünya Savaşında kaybettiğimiz topraklardan ayrılarak göç eden insanların daimi yerleşim amaçları sonucu olmuştur. Bu insanlar adeta yurtlarının bir parçasını Sakarya'da bulmuşlardır. Göçler bununla da kalmamış İstiklal Savaşı sonrasında yapılan mübadeleyle devam etmiş ve son olarak Bulgaristan'dan gelenlerde olmuştur. İlimiz tam bir kültür mozaiği haline dönüşmüştür. İlin bu özel durumu el sanatlarına, mimariye, geleneklerine, göreneklerine ve yaşam biçimine kadar yansımıştır.